ქართული ქორწილი

I მთები დათოვნა, აცივდა, ყინული მოსდევს გუბესა. რა შაედრება ამ დროსა ლამაზის ქალის უბესა? ქორწილი არის სოფელში, ვახშმობენ, ისმის ძახილი, თან მისდევს ჯიხვების ცლასა სიტყვები მახვილ-მახვილი. თავშია სხედან მზედ, მთვარედ ორი ახალი ყოილი; თავს გვირგვინები უმშვენებს სულ ოქრომკედით ქსოილი. „ბევრს ნუ ვიუბნებთ, გეთაყვათ, ვსვათ ღვინო, ჩვენი ვალია. ქორწილში უსმელ-უჭმელი, ღმერთმანი, შესაბრალია. დავლიოთ, კარგა დავლიოთ, მტერს დაუყენოთ თვალია! ღვინოს ვერა ჰსომთ წესზედა თომავ, პეტრე და ლელია. დალიეთ, დამალეინეთ, ღვინო ნაღველის მკვლელია! შენ, ტოლუმბაშო, რასა გთვლემს, დაგიგძელებავ ცხვირია?! ომში ომი სჯობ ფიცხელი და სტუმრობაში – ლხინია. ქორწილი არის, ესმოდეს მაღლა ცას, დაბლა მიწასა. ვინც დღეს გვირგვინი იკურთხა, მე ვადღეგძელებ იმასა! მამას ზაქარა უქვიან, ნეფეს-კი ჰქვიან სესია. დაჭირების, რომ იტყვიან, სწორედ ტალი და კვესია. ასწიე თასსა, დაცალე, ივანე, რასა ჰხვნეშია?! მომკითხეთ, რამდენიც გინდათ, პური, ღვინო და ლეშია! მომკითხეთ, არ დაგიზოგავთ, მე არ გამოვსწყდე თქვენშია აბა, ბიჭებო, სუფრული ჩვენი ქართული წესია. დალიეთ, ვაჟის მაყრებო, თქვენ გეთაყვანეთ ღმერთშია!“ – ამას ამბობდა ნეფის ძმა, გადადრეცილი წელშია, ერთში ხომ ქუდი ეჭირა, თასი მეორეს ხელშია. თვალები დასწითლებოდა, ეცინებოდა წვერშია. მწვადები იწვის ცეცხლშია, ჯიბრზედა სვამენ ღვინოსა. იწვევენ ერთ-ურთის მეშვლად ღმერთსა და წმინდა ნინოსა. დასწითლებია თვალები შიოლაშვილსა ილოსა, სმაში ის ჭირვეულია, ღმერთმანი – დაიძინოსა, თუნდ სამი ღამე გადებას, უნდა სვას, ხალხსა ჰკბინოსა, კვეხნით, რო მამაცი ვარო, ყველანი შეაშინოსა. ბერუა ჩაწითლებულა, ჟინჟლი გადაჰდის მზისაო. ეინი არის სწორედა, როგორ ამაყად ზისაო. დედოფალს ფეშქაშს უმზადებს, გაუხსნავ ჭრელი ქისაო. მოხუცებული დიმიტრა, კაცი ოთხმოცი წლისაო, ჯეილებს კიდევ სჯობია, ბუქნაში გამოდისაო. საკარგყმო დაალეინეთ, თუ მადლი გწყალობსთ ღვთისაო. მაგის სწორები წავიდენ, სხივი დაეხშოთ მზისაო. ეგ კარგავ ხმარობს მუხლებსა, იერივა სძე მგლისაო. ჰკითხეთ ერეკლეს ამბავი, სიკეთე იმის ხმლისაო. წარსულის დროის ამბებსა წვრილ-წვრილად ჩამოსთვლისაო, ამ საუბრის დროს ხანდახან ცრემლებიც ჩამოსდისაო. მამასახლისიც მოვიდა ღიპ-გამოსული, ხვნეშითა. ზედ ეტყობოდა – გამძღარა სადღაც ღვინით და ლეშითა. საჭმელს და სასმელს კითხულობს კიდევ თვალების ბრეშითა. ღვინო მოართვეს ხელადით, ღორის ხორც-წვენი თეფშითა. გადაჰკრა ღვინო გემრივლად, თეფშიც მოსვლიპა ძირითა. მერმე დაიწყო მსუნაგად თითების ლოკა პირითა. ახლა საყელოც გაიხსნა, შაკრული წითლის ღილითა. „ერთი ზაქარას უთხარით, აქ გადმოვიდეს ჩემთანა!“ ამბობდა მამასახლისი, მიქადლებული კევრთანა. II ზაქარაც გვერდზე მიუჯდა, გაჟღენთილიყო ისიცა. ტიკის პირიდამ თუ ჰსვამდა? კუპრიც ტუჩს ეკრა, ფისიცა. ღვინო მოჰქონდა დოქითა და ერთი ჯამი ქვისიცა. მოუჯდა მამასახლისსა, სიტყვას ეტყოდა ტკბილსაო: „თუ შენ მომიხველ, რა მომკლავს და ან რა მომგვრის ძილსაო?!“ ეტყოდა მამასახლისიც: – გიბედნიეროს შვილიო. ღმერთმა ერთი ქალი მისცეთ, ვაჟები ორი წყვილიო. იცოცხლონ მანამ სწადიანთ, ცხოვრება ჰქონდესთ ტკბილიო. ისრე დაბერდენ, რომ ერთხელ არ წამოსტკივდეთ ბჩხილიო. გადაჰრჩა ერთსა ვარიკას, ხელადას ღვინიანადა, და აძლევს დარიგებასა ზაქარას რიხიანადა: – რა დაგიმალო, ზაქარო, ან კი რა დასამალია? დამორჩილება მეფისა ყოველი კაცის ვალია. ვერსად წაუვალთ ვერა გზით მაღლა ღმერთს, დაბლა მეფესა. უნდა ვეყმოთ და ვემონოთ ჩვენზე ყალანის მკრეფესა, ზოგისთვის ელვას მრისხანეს, სხვისთვის ბედ-მოიეფესა. ზაქარამ მალე გაუგო მოხელეს გულის პასუხი, და უთხრა იქ მდგომს მეღვინეს: „მოიტა ღვინო, დაუსხი!“ მაგრამ მასპინძელს სახეზედ ფერი ფერადად სდიოდა. გარეგნად არ დაიმჩნივა, თუმც შიგნით გული სტკიოდა. – მაშ ერგო ჩემსა სესესა სალდათში წასვლა, ეგ არი? ღმერთმა ქმნას, შასძლოს ერთგულად იხადოს მეფის ბეგარი. სტუმრებმაც მალე გაიგეს, გაისმა: „ვიში, ვიშიო!“ – რასა ჰვიშ-ვიშებთ, – სთქვა სესემ, – გულში არა მაქვს შიშიო! თავით გვირგვინი მოიხსნა, ცოლს გადაუგდო კალთაში. სთქვა: „მესმის, მამასახლისო, წასვლა მრგებია სალდათში! ადეგ, წავიდეთ, მზადა ვარ, არ მეშინიან ომისა, საითაც ტყვია მოზუის, მკერდით იქისკე დგომისა. განა მარტოკას მე მერგო? იქ სხვა ქართველიც ბევრია. კაცი მოკვდება ყველგანა, სადაც ღმერთს დაუწერია!“ – დღეს, შვილო, კიდევ ნება გაქვს, დედოფალს ჩაეხუტია. ხვალ კი… რადა, დედოფალო, რად მაგრე გამებუტია?! – სთქვა რა ეს მამასახლისმა თან გადიწურა ჯამია. ღმერთმა გიშველოს, ღვინოვო, რომ გაუნათლე გვამია! ოჰ, როგორ ცივა, ქარი ჰქრის, როგორი ბნელი ღამია. დედოფლისათვის ეს ღამე სიკვდილის სწორი წამია… თავი დაჰკიდა, ტიროდა, ცრემლს აფრქვევს გვირგვინიანი. ღვერივით მოსდის ტიალი, ცრემლია პილპილიანი. ზაქარას გვერდით მოსჩანდა ერთი მოხუცი ხნიანი, თეთრ-წვერა, წელში მოხრილი, ხმა-ტკბილი, სახე-ჭკვიანი. მოხუცი წელში გასწორდა, სიტყვა წარმოსთქვა გზიანი: „ღმერთმა გაცოცხლოს, შვილო, სესიავ, რომ ვაჟკაცური სიტყვა სთქვი შენა.