პოემა
1886მონადირე
I
გენაცვალე, ჩემო ყირიმო,
რა ჟანგი მოგიკიდია?!
არც ისრე დავბერებულვარ,
რო სუ კერაჩი ვიჯდია!
სამჯერ ხომ ჩაგფალ მიწაში,
სამი ვათავე აზარი¹,
ერთიღა მიკლავ მეოთხეს,
შენი საფლავიც მზად არი.
კიდევ სად დაგეტოლები,
გაგახმიანებ მთებშია;
ბოლიმც არ იძაბებოდეს
შენი ყორან-მთის ტყეშია!
საყვარლად მაჰრთავს ბებერი
ნამიანს ბალახს ბოლითა,
ვალხინებ საირმეებსა
თოფის ზედიზედ სროლითა.
მიყვარს და საამურია!
მთანი იწყებენ გუგუნსა,
რიჟრაჟზედ თოფის მსროლელის
დაჰლოცვენ დედის ძუძუსა.
მალე გაიგებს ყორანი,
თავზედ დამძახებს ტიალი,
კვალზედ მაჰსდევენ სოვები,
მიყვარს იმათი ტრიალი.
იზლაზნებიან ოხრები,
თვალებს ავლებენ შმაგადა:
ხელში დამრჩაა ნადირი,
თუ ტყვიით არი ავადა?
ირმის გულს ყორანს დავუგდებ,
ღვიძლ-ფირტვი სვავთა ძღვენია;
დაძღნენ, არა მშურს იმათთვის, –
კლდეთა ბეჩავნი ძენია!
მინდოდა არწივისადაც
მეცა პატივი ბევრჯერა,
მაგრამ სხვის მოკლულს არა სჭამს
ამაყი, ლაღი ჩემფერა.
მარტუა დავა მოზვერი,
არვის იკარებს ახლოსა;
თუ არ თავის ბრჯღლით ნაშოვნსა,
რჯულია, პირი ახლოსა?!
არც ვის თავისას დაუთმობს,
არცა ნდომულობს სხვისასა…
რაც მოსჭარბდება, მეფურად
სოვებს გადუგდებს იმასა.
ნეტავ ძმად რად არ მთანიობს,
ძღვენს რად არ იღებს ძმისასა?!
როცა გაძღება ვაჟკაცი,
ისრულებს გულის ნებასა,
დაჯდება შავის კლდის თავზედ,
საზარლად იწყებს ყეფასა;
თითქოს ამბობდეს: „ჩემის ბრჯღლით
მეც გავძეღ, სხვანიც გაძღენა“.
სოვებო, დაგტყდესთ, სჯობია,
კლანჭი და მხრები, მარჯვენა!
ნეტავი ერთხელ მყეფარი
არწივი კიდევ მაჩვენა!..
II
სიზმარში ვნახე წუხელა:
მჭვარტლის წყლის კუდში ვიდოდი,
დეკიანს გორზედ შემოვდეგ,
სადაც ირმები ვიცოდი,
გადავედ ტაფ-ტუფიანში²,
შამბ-ჭინჭარს მოვედებოდი.
ჩღილის თავს ქორაფიანი
პირს იბანს უწინ მთვარითა,
დაბლა წაბლის ტყე გაშლილა,
დათვის ნამტვრევი ღამითა.
იქვე კლდე ჰყუდავ ყვითელი,
მლაშობი ჰჟონავს მაღლითა…
უცხო ხმა მესმა: ჯერ სტვენა,
მემრე „ო, მამო“, – შრიალი,
ერთიან ირმების ხრომა
ჩემზე მაიღო თქრიალი.
შადგნენ ცოტა ხანს მწყაზარნი,
გაფრენ-გაფრენას ლამობენ,
მესმის ხმა, სმენის გამტაცი,
თითქო ღვთიშვილნი გალობენ.
გორის პირს მაყლოვანშია
ქალი³ გადმოდგა მზებურა,
ია, პირიმზე⁴ ტანთ ეცვა,
თავზე ბუერა⁵ ეხურა.
მეტად ლამაზი რამ იყო,
საამო, სახით ღვთებურა;
ბრძამ-ლელის წინდებსა ჰქსოვდა,
თითებს აქანებს წყლებურა,
ტანად მომცროა და თმებით
ის არე-მარე ებურა.
ირმის ხროს მოერეკება,
სახელს ეძახდა ყველასა.
ერთი რქა-მნათი ჯონქაი⁶
განგებ იყრუებს სმენასა,
მარტოკა მივა ნაპირად,
არ დასდევს ქალის წყენასა.
ქალი გაჯავრდა, წასძახა,
აჩქამდა, როგორც ზარია:
„რად მტანჯავ, ბაითალმანო,
ტყვიამც გეცემა მწარია?
ანაწერიმც ხარ აგრია
ზეგვე თორღვაის თოფისა…
რა ჭირი გეცა, რა არი?
ბალახ თუ სჭამე ცოფისა?!“
გამამეღვიძა ზედაცა,
რასწამს დასრულდა სიზმარი.
კარჩი გამოვედ, ჟინჟღლავდა,
ამომხდარიყო ცისკარი.
მრავალან ჩაბძანებულან,
მთანი ივარცხნენ თავებსა,
ნისლები გადასწოლია
ჭიაურაის მხარესა.
III
წუხელ ნანახი სიზმარი
მითც არ მოცდება, – ცხადია.
ამ სიზმრით ბევრჯელ თორღვამა
ირმებს სუკები ვწვადია.
ჭანდრის ძირს ცეცხლი შავანთე,
დავაშიშინე მწვადია;
ეხლა ხარები ყვირიან,
ღვრივაზე წასვლა მწადია.
ღმერთო, მას ნუღარ შამამთხვევ,
რაც რომ შამემთხვა ერთხელა,
ნეტავ თოფს არ ავსევიყავ,
მონადირობა მეწყევლა.
ადრევ წამოველ სხლოვნითა⁷,
მას აქათ ხუთი წელია,
ივრისას ჩამოვიარე,
ვერანა⁸ გადმოვსთელია.
მზე კიდევ იდგა მთებზედა,
არ დაძრულიყო ნიავი,
ყორან-მთის გადასახედში
ხარმა დაიწყო ღრიალი;
სუ დაძრა ჩრდილი, გორ-გური,
დააწყებინა ზრიალი.
ბევრი რამ გამიგონია,
ბევრიც მინახავ თვალითა,
ირმის ყვირილზე ლამაზსა
ვინ მაიგონებს, – საითა?!
ამოგმინდება ტიალი
სურვილით სავსეს გულითა,
მემრე ზედი-ზედ დაჰკვნესებს
ფურის მძებნელი სულითა.
სადაც კი იმას გაუვლავ,
ასუნებულა ვნებითა,
დგნალი და შიმელაები
გადუღვერია რქებითა.
ნაბოტარს⁹ დაულევია
ის არე-მარე ტყებითა,
თოფი ვაშიშვლე ჩულშიით,
ახლო მიუჯე ქშენითა.
ტაფში მიდამო ბრუნავდა,
უწინ უნახე რქის წვერი,
მემრე სრულ ამააჩინა
რქა ნათლიანი, ტყის ფერი.
ტანი არ უჩნდა ოხერსა,
შიმელაები ჰფარვიდენ,
თოფი არავინ დაჰკრასო,
თითქოს იმიტომ ჰმალვიდენ.
გავსტეხე ერთი ნალეწი¹⁰,
დავიბუხუნე¹¹ სამჯერა.
ფური ვეგონე, მოარდა,
უნდოდა გული ეჯერა.
კინაღართ გამანადგურა,
კინაღ პირდაპირ მეძგერა.
ვაჟკაცის ილეთი¹² ჰქონდა,
სქელი კისერი ეღერა.
კაცის ხასიათს ვინ იცნობს?
გასაგებია ძნელადა,
რაც გვიყვარს, რაც რომ გვებრალვის,
თუკი ჩავიგდეთ ხელადა,
არ დავინანებთ, გავქელავთ,
მოვეკიდებით მგელადა…
მყისვე ჩახმახი დავღრიჯე,
გულზედ დავადევ ლიშანი…
კორაში¹³ ვნახე, დაემხო¹⁴,
წვერნ გადიქნივნა რქისანი.
მე რა ვიცოდი იმ რქათი,
თუ ნაკურთხნ იყვნენ ღვთისანი!
წამოიწია კვნესითა,
მუხლის კვერებზე მდგარია,
ვნახე, რომ რქებზე ჟიკჟიკებს¹⁵
სანთლები, ვარსკვლავთ გვარია,
ყურთ მომელანდა წყრომის ხმა,
მითამ გაეღო კარია.
თვალნ დამრჩნენ გაღმა გორზედა,
ვნახენ ხავსიან ყორენი,
საყდარს გუმბათიც დავატყე,
ზედ ხენი ორნი სწორენი.
ჯავრობა ისმის იქითა,
გადმოდგა ვინმე ბერია,
თოვლივით წვერი გულზედ სცემს,
1 / 2