აჩრდილი

ვუძღვნი ი ვ. პ ო ლ ტ ა რ ა ც კ ი ს და ი ლ ი ა წ ი ნ ა მ ძ ღ ვ რ ი შ ვ ი ლ ს „რა ვარდმან მისი ყვავილი გაახმოს, დაამჭკნაროსა, იგი წავა და სხვა მოვა ტურფასა საბაღნაროსა“. რ უ ს თ ა ვ ე ლ ი I აღმობრწყინდა მზე დიდებულადა და გაანათლა ქვეყანა ბნელი, კავკასის მთების წვერთა მაღალთა ზედ გადაჰფინა ოქროს ნათელი. აღმოჩნდა მთების ზემოთ მყინვარი, ცისა და ქვეყნის შუა დაკიდულ, იგივ დიადი, იგივ მძვინვარი, იგივ დიდებულ და დადუმებულ. ქვესკნელთ ძალთაგან იგი მთა მედგრად ცის გასარღვევად აღმოზიდულა, მაგრამ მის სრბოლა ცაში უეცრად თითქო განგებით შეყენებულა. მისი ყინულით ნაკვეთი თავი მოირთო მზისა ოქროს სხივებით, ქვეყანას მშიშარს მის ფრთეთა ზვავი დასცქერის რისხვით და მუქარებით, - თითქო ელისო გაკითხვის დღესა, რომ იგრიალოს, წამოიქუხოს, ხმელეთს დაეცეს, მერმედ ქვესკნელსა, თვითც დაიღუპოს, ისიც დაღუპოს. II მაგრამ ისეთი მშვიდი, ნარნარი იყო იმ დღესა ლამაზი დილა, რომ თვით მყინვარის რისხვა და ზარი იმ დილის მადლსა დაემორჩილა. ქვეყანაც იყო დადუმებული, თითქო დუმილით ყურს უგდებს ცასა, - და ცაც უღრუბლო და მხიარული გადმოაფენდა მადლს ქვეყანასა, ხოლო კი ჩემი უნდო გონება არ მოიხიბლა იმ დილითაცა... „ნუ გჯერსო, - მითხრა, - ეს მყუდროება, სტყუისო ზეცაც და ქვეყანაცა! ამგვარი დილა ქვეყანას ბედკრულს ბევრჯერ სხვა დროსაც გასთენებია, მაგრამ არც ერთხელ მის გულსა ვნებულს მადლი ცისა არ მიჰკარებია. სულ ტყუილია, რასაც ეხლა ჰგრძნობ... ქვეყნის დრტვინვაა დაუძინარი, - ღრმად ჩააკვირდი მის დუმილს და სცნობ, თვით მაგ დუმილში რა წყევლა არი!..“ III ბოლოს კი დილის სიტკბოებამა მეც განმიფანტა ეჭვთა ღრუბელი და ყოვლად მხსნელად სასოებამა მომცა ნუგეში მაცხოვნებელი. ვსთქვი, თუ: სადაც ცა ეგრე მჭვირვალებს, ღამე ესეთის დილით თენდება, დასც მზის ნათელი ეგრე ბრწყინვალებს, იქ ძალუძს კაცსაც ბედნიერება. ამა ნუგეშით აღძრული სული აღმევსო ნელის სიხარულითა, ეჭვთაგან წინად გვემული გული განცხოვლდა წმიდის სიყვარულითა; გარდმომევლინა ყოვლად შემძლები ქვეყნისა ამის სიკეთის რწმენა, აღმიფრთოვანა მან ოცნებები და განმიწმინდა ხედვა და სმენა. თვალთ ჩემთ განშორდა თითქო სიბნელე ხედვად უცნაურთ სახილველისა, მოეხსნა ყურთა თითქო სიძნელე სმენად ბუნების მეტყველებისა. მეწვივნენ იგი უცხო ხილვანი, სავსენი ლხენით, ნეტარებითა, რომელთაც წარაქვთ კაცთ გულისთქმანი საიდუმლობის მაცდურებითა. IV და მომევლინა მე კაცი დიდი, მყინვარზედ მდგომი მოხუცებული; ვითა ქვეყანა, ისც იყო მშვიდი - უძრავი, უხმო, დაფიქრებული. მარჯვენა ხელით ეჩრდილნა თვალნი, ყურადღებითა შორის გაჰყურებდა, მის გარეშემო შვენოდნენ მთანი და მათ ფეხთა ქვეშ თერგიც გაჰყეფდა. თერგი მრისხანე, თერგი მბდღვინვარე ქაფისა ზვირთთა მიაქანებდა. ვით შმაგი ლომი, დაჭრილი, ცხარე, ჰრბოდა, ჰბღაოდა, მიღრიალებდა, სჭექდა და ჰქუხდა... კლდენი და მთანი, თვის მაშფოთარ შვილს გადმოჰურებდნენ და მის ბღავილთან მათი ყრუ ხმანი ხეობაშია მგზავრს აშინებდნენ. იქით შორს სჩანდნენ მინდორნი, ტყენი, და იმათ შორის - არაგვიც ჩვენი... V ჩვენო არაგვო! რარიგ მიყვარხარ!.. ქართვლის ცხოვრების მოწამე შენ ხარ... შენს კიდეებზედ ჩემი მამული იყო ერთ დროსა გამშვენებული! ჩემის მამულის დიდება ძველი შენს წმინდა თვალწინ აღყვავებულა, მიყვარხარ მისთვის, რომე ქართველი აქ შენს კიდეზედ დაბადებულა. შენ ზვირთებშორის ჩემის ქვეყნისა გრძელი მოთხრობა დამარხულია და წმინდა სისხლი ქართველებისა შენს კიდეებზედ გადასხმულია. იქ, სადაც შენსა ძლიერსა წყალსა შეურევ მღვრიეს და მდოვრსა მტკვარსა, იქ ერთხელ ქართველთ სიცოცხლე ჰდუღდა, იქ მამულისთვის ქართველთ ხმა ჰქუხდა. შენს ზვირთებს გაჰყვნენ საუკუნენი და საუკუნეთ - იგი ქართველნი!.. გულხელდაკრეფით შენსა წმინდა წყალს რამდენჯერ ტანჯვით ვადევნებდი თვალს!.. რას ვეძებდი მე? ჩემ ქვეყნის წარსულს, შენ წინ დაღუპულ ჩემს ძველსა მამულს, - და მარტო სისხლი ჩემს თვალს დაღალულს აძლევდა ხოლმე გულსაკვდავ პასუხს. VI მაგრამ საკუთრად არცა არაგვმა, არც თერგმა, არც ტყემ და არცა მთამა არ მიიზიდა მოხუცის თვალი, მთიდამ ამაყად გადმომზირალი. სრულ საქართველო მოჩანდა შორსა... იგი მოხუცი მას დააქცერდა; ქვეყნის მარგალიტს მაგა ობოლსა სიყვარულითა იგი დამზერდა. - საიდამა ხარ, რამ მოგავლინა, ჰოი, საკვრიველო კაცო, მითხარი? რად დაგიგდია შენ შენი ბინა და ამა მთაზედ რისთვის ხარ მდგარი? და, რა ვსთქვი ესა, მსწრაფლვე მომესმა იმა მოხუცის დიდებული ხმა: VII „მარად და ყველგან, საქართველოვ, მე ვარ შენთანა!.. მე ვარო შენი თანამდევი უკვდავი სული. შენთა შვილთ სისხლით გული სრულად გარდამებანა,