თამარ ცბიერი

ისტორიული ხუთმოქმედებიანი დრამატული პოემა მოქმედნი პირნი: გიორგი გურიელი — იმერეთის მეფე. თამარ დედოფალი — მისი მეუღლე. ქუთათელი — მსაჯულთუხუცესი. ნაკაშიძე — სახლთუხუცესი. გოჩა — მგოსანი. შიკრიკი. მასხარა ცირა — მოახლე. ნიკო — გურიელი. 1) მობურთალნი 2) მობურთალნი მობურთალები და კარისკაცები. მოქმედება პირველი საბურთაო მოედანი. წინ დიდი ჭადრის ხე ქვის ტახტით. იქვე მახლობლად, რიონის პირად, ოქროს ჩარდახის ცალი გვერდი მოჩანს. ხმაურობაა. ხმა სცენის გარედან გავარდა ბურთი!.. მარჯვედ, ბიჭებო!.. აღარ გაუშვათ მეორედ იქით! ჰო, ჰო, ჰო, ჰო, ჰო! ცხენოსანს ერგო! ვისაც მუხლს გერჩისთ, გამოუდექით! შენი ჭირიმე, შენი, გურულო! ვეფხვია!.. დასწვდა... ცხენზე შეუხტა! ოჰ, გამოაგდო... ბრაწი ცხენოსანს! ეყოს სირცხვილად! ხერხი წაუხდა!.. გავარდეს ბურთი!.. ნუ გააჩერებთ! არ ვარგა ჯგლითი! რისთვის დამალეთ? სუყველა ერთად ნუ მოაწყდებით!.. ნიკო მიუშვით! მაგას აცალეთ! გამოსვლა პირველი (ორი მობურთალი, დაქანცულ-დაკარწახებულები) პირველი მობურთალი უჰ, დედაჩემო! თავს რისთვის ვიკლავთ? რომ აღარ არის ძალი და ღონე!.. მეორე მობურთალი რა გაეწყობა, მეფე-დედოფალს ნაძლევი აქვსთო, ხომ გაიგონე? პირველი მობურთალი მეფე მხარს იჭერს გურულებისას! მეორე მობურთალი დედოფალი კი ჩვენსკენ არიო... მიტომ გახურდა ეს ბურთაობა, თითქოს ირყევა მთა და ბარიო. პირველი მობურთალი უნდა ვთქვათ, რომ ჩვენ მეტნი არ ვიყოთ, დაგვამარცხებდენ დღეს გურულები: ხელ-ფეხსაც ერჩისთ, თვალ-ყურიც უჭრისთ და ისე ხტიან, როგორც რომ შვლები. გამოსვლა მეორე იგინივე და მასხარა მასხარა ეჰე! ბიჭებო, აქ რას უზიხართ? პირველი დაღალული ვართ! მოსვენება გვსურს! მასხარა კურდღელს რომ ძაღლი ჩამოურჩება, აღარვინ აჭმევს მაშინ იმ ძაღლს პურს!.. ბურთის ძაღლებო! თქვენი კურდღელიც ის ბურთი არის, იქ მიაშურეთ!.. თუ მოედანი გურულებს დარჩათ, რა მოგივიდესთ, აბა უყურეთ: ვერ გადურჩებით მაშინ დედოფალს ვეღარც ცოცხალი და ვეღარც მკვდარი! მეორე ჩვენ გურულები ვერ გვაჯობებენ, ადიდოს ღმერთმა ისევ თამარი! (ადგებიან და მიდიან) ხმა წავიდა ბურთი! გაშპა გურული! ნუ გაუშვებთ, ნუ! დაუხვდით ვინმე! პირველი (დაუხვდება წინ) დააგდე ბურთი! ვეღარ წამიხვალ! დამრჩი, გურულო, აქ გახლავარ მე!.. (გურული ფეხს გამოჰკრავს, დასცემს, თავზე გადაახტება და გააქვს ბურთი, სხვები უკან მისდევენ). მასხარა (თვალს გააყოლებს მოთამაშეებს, მერე მობრუნდება, დაცინვით) მიმინოსა მწყერი უყვარს, შევარდენსა ნადირობა! ბურთაობა დედოფალსა და მეფეს კი სხვა გმირობა. დედოფალიც ბურთი არის: ყველას ხელში უვარდება; ხან გააქვსთ და ხან გამოაქვსთ, მაგრამ არვის უჩერდება. ერთი მხოლოდ გოჩა არის, როგორც ვატყობ, მისი ლელო; მისთვის დასცლის ტრფობის ფიალს, მისთვის უნდა სადღეგრძელო; მაგრამ თურმე სხვა ყოფილა ხასიათი მგოსნებისა: ყურმოჭრილი ყმა ყოფილან უნაყოფო ოცნებისა. გამოსვლა მესამე იგივე და სახლთუხუცესი სახლთუხუცესი ოჰ, შენ აქა ხარ? მასხარა არა, ბატონო! აქ არ გახლავართ! მიგულებდეთ შორს!.. სახლთუხუცესი ვიცი, რომ სული ჯოჯოხეთშია, მაგრამ აქ ვხედავ შენს მასხარა მძორს. მასხარა ჯოჯოხეთისკენ ის იყურება, ვისაც რომ უჭრის ეშმაკზე თვალი და შეუძლია, რომ გაარჩიოს: “ეშმაკისაა თუ ჯორის კვალი?” სახლთუხუცესი ისე ახსენებ მაგ ეშმაკის კვალს, თითქოს გინდოდეს, რომ შეუდგე მას! მასხარა დიახ, ამ ქვეყნის ქუდი რომ მხურავს, მეც უნდა ავყვე საზოგადო ხმას; თორემ, თქვენც იცით, მგოსნის არ იყოს, ვინც ქვეყანაში გამოერჩევა, აითვალწუნებს უმრავლესობა და კურთხევის წილ ეძლევა წყევა. სახლთუხუცესი (ამოოხვრით). ეჰ, ჩემო ძმაო! გვიანღა არის ჩვენთვის მაგ ჭკუის გამოკიდება! მოხუცი აქ რომ ჩანგურს ისწავლის, ის საიქიოს გამოადგება. ჩვენ ჩვენი პური მოგვიჭამია! როგორც გვიწირავს, ისევე ვწიროთ: პირზე ღიმილი ნუ მოგვშორდება, მაგრამ იმავ დროს გულში ვიტიროთ, რომ მოვიოხოთ გულის ტკივილი, ქვეყნის დაცემით გამოწვეული, და თან ვიგლოვოთ მეფე გიორგი სულ სხვა ქცევის და საქმის ჩვეული. (სიჩუმეა) ნეტავი შენ, რომ, როგორც მასხარას, რაც რომ გულში გაქვს, გათქმევინებენ! მასხარა და ნაცვლად ყველა მედიდგულება: ხან დამცინიან, ხან მაგინებენ!.. მწარე ლუკმაა ხუმარას ლუკმა! სანაღველ-ცრემლო ჩვენი ხელობა ყველას ჰგონია და ეგონება ჭკუის სიმცირე და სულელობა. სახლთუხუცესი კი, მაგრამ როცა თქვენი ხუმრობა იქ გასჭრის, სადაც სხვა ვერას ჰბედავს, თავმოყვარება რას გეუბნებათ და თქვენი ჭკუა მაშინ რას ხედავს? მასხარა ოჰ, ვერ დავფიცავ! ეგ წამი არის გვირგვინი ჩვენის თავმოყვარების, დამავიწყარი გადასულ ტანჯვის, ქვა ოთხკუთხედი ტკბილ ნეტარების. სახლთუხუცესი მაშ, ნეტავი თქვენ! და ჩვენ რაღა ვქნათ სასახლის კარზე, დარბაისლებმა? ერთიმეორის წახედვით უნდა ისე ვიზმუვლოთ, ვით მგლებში მგლებმა. გრძნობა და ზრახვა უსიტყვოდ გულში უნდა ჩავიკლათ და ჩავიმარხოთ, უმანკოებას ცილი შევწამოთ და საქები რამ ურცხვად დავძრახოთ! ეს მხდალი კრძალვა და მორიდება სასახლეების ყველგან წესია