პატარა კახი

კახეთის მეფე თეიმურაზ II. დედოფალი თამარ - მისი მეუღლე. პატარა-კახი - მისი ძე, მემკვიდრე. გივი ჩოლოყაშვილი - პატარა-კახის გამზრდელი. ლევან ქვაბულიძე. რევაზ ბებურიშვილი. მწყემსი. მოხუცი ბრმა - გელად წოდებული. ტურფა - მისი ქალი. თედო რამაზიშვილი - რევაზის მსახური. ელენე - ლევანის და. ბაადურ-კუტი. მუშები. შიკრიკები და ამალა. მოქმედება პირველი დიდი ტყე, წინ ვაკით. შორით უზარმაზარი მთები მოსჩანან. ერთ პატარა გორაზე ზის მწყემსი და სალამურს უკრავს. გამოსვლა პირველი (ჩამოდის ვაკეზე და მარჯვნივ ტყისკენ იყურება) დაიგვიანეს, ჯერ არსად სჩანან! მაგრამ სალამურს თუ მოჰკრა ყური, ანდამატურის ძალით გამოსწევს აქეთკენ მის გულს ხმა უცნაური. (დაფიქრდება. ნაღვლიანის ღიმილით) ვინ ქვაბულიძე და ვინ მეცხვარე?! იქ, ბარში, ყველა ჩემი ტოლები მტრებში ვეფხვივით დანავარდობენ და მე კი ცხვარში აქ ვიმალები!.. ისინი მტრის სისხლს ჰღვრიან უწყალოდ, ზიზღით ევსებათ მრისხანე გული, მე კი ქალივით აქ ცრემლებს ვაფრქვევ და სიყვარულით მიძგერს გლახ-გული!.. მერე როგორ დროს? მაშინ, როდესაც სხვა უდიდესი წინ გვიძევს ვალი! (დაფიქრდება) მაგრამ ეს მოხდა ჩემს უნებურად, გულთამხილავო, და არ მაქვს ბრალი!.. კიდევ არ სჩანან... ეგებ წავიდენ, გაიარეს და ვერ მოვკარ თვალი? აჰ, ღმერთო ჩემო! ჯერ უმისოდაც დაბნეული მაქვს მე გზა და კვალი! (მიბრუნდება და მაყვალს დაუწყებს კრეფას) გამოსვლა მეორე ბრმა მოხუცი და ახალგაზრდა ქალი მოხუცი აქ შევისვენოთ! ქალი (აქეთ-იქით იყურება) თქვენი ნებაა! სწორი ვაკეა... ჩრდილიც ყოფილა... წამოწექ!.. მუხლზე დამადევ თავი და დაიძინე!.. აქ კიდეც გრილა. მოხუცი მუხლზე? კი, მაგრამ რომ გეტკინება! ქალი მაშ ქვას მოვიტან... სადმე იქნება... მოხუცი აჰ! არა, შვილო, რა საჭიროა? უსასთუმლოდაც დამეძინება. (ჯდება) საკვირველია, თითქოს გაგრძელდა ეს პატარა გზა დღეს ერთიორად; ამასთან კიდევ მხარიც მომექცა და მომეჩვენა უსწორმასწოროდ. (ამთქნარებს) ასე სცოდნია თურმე სიბერეს: დააუძლურებს თვალებსა და ყურს... ერთი ხანია ყურიც მიწივის, თითქოს უკრავდენ სადღაც სალამურს! ქალი (გაწითლდება) ეგ, მამავ, მართლაც სალამურია. მოხუცი სალამურია?! მერე ვინ უკრავს იმ დროს, როდესაც ურიცხვი მტერი ამ ჩვენ ქვეყანას გარშემო აკრავს?! მაშინ, როდესაც ბარში ქვრივ-ობლებს მტრები მუსრვენ და სარზე აგებენ, აქედან ჩვენი ეს მთიულები სალამურის კვრით უპასუხებენ?.. ქალი მწყემსები უკვრენ და თავს იქცევენ; ხელში კომბლებით აქ უდგიან ცხვრებს. მოხუცი ეგ უკეთესი!.. ვაჰ, ჩემს მოსწრებას! რა ესმის ამ ჩემს დასადგომ ყურებს?.. ამისთანა დროს იმ შერცხვენილებს რა ემწყემსებათ და რა ეცხვრებათ?! მაშინ, როდესაც იმათ მოძმეებს მძიმე ბორკილი ფეხში ეყრებათ... (დაფიქრდება) ეჰ, თეიმურაზ! რა მტყუანი ხარ, რომ მოაშურე ამ მთის სიმაგრეს და ბარელები ოხრად დაჰყარე, რომ არ უყურო იმათ სიმწარეს. შენ რომ გულს იტეხ, მტერი თამამობს და შეუპოვრად ქართველს აძრობს ტყავს!.. დამნაშავე ხარ!.. მაგრამ მეფე ხარ და ვინ რას გეტყვის? ვინ რას მოგკითხავს?.. ქალი კარგია, მამავ! მაგდენს რომ შფოთავ, კიდევაც მიტომ არ გეძინება. მოხუცი მგზავრმა რა გითხრა? ქოშისგორამდე მისასვლელი გზა შორი იქნება? ქალი არა!.. ასე სთქვა: “აგერ არისო”, თუ მართალია და არ მოჭორა!.. (სიჩუმე) მამილო! ვისი აგებულია და ან რათ ჰქვიან მას ქოშისგორა? მოხუცი ძველი დროების ამბავი არის, მე ზღაპარივით გამიგონია, და გეტყვი, შვილო, რადგანც სურვილი მაგის შეტყობის გულში გქონია: ამბობენ, ვითომც რომ თამარ მეფემ ერთ დროს არავინ ინახულაო; ორმოცი დღე და ორმოცი ღამე აქ, შუამთაში, იმარხულაო. რომ გაიწმინდა სულით და ხორცით, ქოში გაიძრო მოჭედილიო, აავსო მიწით და თან წაიღო, რომ დაენიშნა ის ადგილიო, სადაც ერთ დროში კახელ ყმაწვილებს თავი დაედვათ წამებულადო, და იქ დაჰყარა ნაკურთხი მიწა, ძღვნად და საკურთხად დიდებულადო. იმის მაგალითს სხვებმაც მიჰბაძეს: ყოველი კუთხით იწყეს დენაო; გაკეთდა გორა და ზედ თამარმა წმინდა ტაძარი ააშენაო. როდესაც თურმე პირველად სწირეს, მაღალმა მთებმა იწყეს დრეკაო და თამარ მეფეს, ნათლით შებურვილს, ზეცით მოესმა ზარის რეკაო! ქალი ნეტავი იმ დროს და მაშინდელ ხალხს, რომ სასწაული თვალით უნახავს!.. მამილო! ახლა ქართველ ქალებში თამარისთანა აღარავინ გვყავს? მოხუცი (იცინის) რას ამბობ, შვილო? იმისთანები განა ყოველთვის იბადებიან?! ოცნებასავით სამაგალითო ვარსკვლავებივით ნათლად ჰქრებიან!.. (სიჩუმეა. რაღაცას იგონებს) სიტყვა უდროოდ გამაწყვეტინე! არ მაგონდება... შვილო, დავბერდი... ჰო, ქოშისგორა ვის სახელზეა? ის უნდა მეთქვა... მაზე გავჩერდი... ტაძარი ყოვლადწმინდის სახელზე სულ ჩუქურთმებით აგებულია და სასწაულის მოსაგონებლად ხვალინდელი დღე დადებულია. მივალთ და ვნახავთ იმ ძლიერ ტაძარს!.. გულს დავიმშვიდებთ სიწმინდის ნახვით!.. ჩვენც გვმართებს, შვილო, რომ სხვებთან ერთად